Choroby pszenicy ozimej

Pszenica ozima może być narażona na infekcję wielu patogenów chorób grzybowych w całym okresie wegetacyjnym, skutkujących obniżeniem plonu oraz jakości ziarna. Wybrane choroby grzybowe mogą infekować w różny sposób oraz porażać różne części roślin (źdźbła, liście, kłosy). Do najważniejszych chorób grzybowych pszenicy ozimej należą: DTR (brunatna plamistość liści), rdze, septorioza paskowana liści, fuzarioza kłosów, łamliwość źdźbła zbóż i traw oraz mączniak prawdziwy zbóż i traw.

Mączniak prawdziwy zbóż i traw

Sprawcą choroby jest grzyb Blumeria graminis. Patogen rozwija się na powierzchni roślin, pobierając składniki pokarmowe z komórek skórki rośliny. Pierwsze objawy choroby można zaobserwować już jesienią, szczególnie w warunkach wysokiej temperatury i wilgotności powietrza. Charakterystyczny biały nalot grzybni z drobnymi czarnymi plamami pojawia się na liściach, pochwach liściowych, a także na źdźbłach. Silne porażenie tej choroby może skutkować przedwczesnym zasychaniem roślin a w konsekwencji całych roślin. Straty w plonie wywołane działaniem tej choroby mogą dochodzić do 20%. Warunkami sprzyjającymi rozwojowi mączniaka prawdziwego to temperatura 5 – 30oC, wysoka wilgotność powietrza, lecz brak deszczu. Zbyt gęsty siew, wysokie dawki nawożenia azotowego również zwiększają ryzyko pojawienia się choroby w łanie pszenicy ozimej. W zwalczaniu mączniaka prawdziwego stosuje się zazwyczaj substancje aktywne z grupy morfolin (fenpropidyna, fenpropimorf), równie dobrze radzi sobie proquinazid oraz cyflufenamid. 

Brunatna plamistość liści (DTR)

Brunatna plamistość liści powodowana jest przez grzyb Pyrenophora tritici-repentis. Pierwszymi objawami są owalne małe plamy koloru żółtego z punktem pośrodku, widoczne na dolnych liściach rośliny. Na starszych liściach plamy łączą się, brunatnieją, a w konsekwencji zasychają. Patogen przenosi się z resztkami pożniwnymi, wiatrem i materiałem siewnym. Rozwojowi choroby sprzyja również siew zbóż w monokulturze. Brunatna plamistość liści może zredukować plon pszenicy ozimej o 10 – 35%. W zwalczaniu chemicznym stosuje się m.in. substancje aktywne z grupy strobiluryn (azoksystrobinę, pikoksystrobine, fluoksastrobię), triazole (epoksykonazol, protiokonazol, cyprokonazol) oraz coraz częściej karboksyamid (fluksapyroksad, benzovindiflupyr, fluopyram, biksafen). 

Łamliwość źdźbła zbóż i traw 

Wywoływana jest przez grzyb Oculimacula yallundae. Patogen zimuje w resztkach pożniwnych, natomiast grzybnia rozwija się i żyje w źdźbłach aż do momentu rozkładu słomy. Na grzybni tworzą się zarodniki infekujące siewki zbóż. Choroba charakteryzuje się długim czasem utajonego rozwoju. W warunkach ciepłej i wilgotnej wiosny grzyb przerasta kolejno pochwy liściowe, a następnie niezdrewniałe jeszcze źdźbło w dolnej części. Początkowymi objawami choroby są owalne, wydłużone jasnobrunatne plamy z brązową rozmytą obwódką. W centralnej części plam widoczne są ciemne punkty, sploty grzybni. Silne porażenie skutkuje zniszczeniem tkanki przewodzącej źdźbła, co uniemożliwia przewodzenie wody oraz składników pokarmowych, wskutek czego w późniejszych fazach wzrostu pszenicy można zaobserwować charakterystyczne bielenie kłosów. Choroba zwiększa podatność roślin na wyleganie wskutek łamania się źdźbeł w różnych kierunkach. W zwalczaniu choroby dobrze sprawdzają się substancje aktywne takie jak: cyprodynil, protiokonazol, prochloraz, metrafenon, boskalid. 

Rdze zbóż 

• Rdza brunatna - Sprawcą choroby jest grzyb Puccinia rekondita. Patogen może powodować 20 – 50% straty w plonie. Choroba może pojawiać się we wszystkich stadiach rozwojowych pszenicy, a pierwsze objawy widoczne są na początku krzewienia. Zmiany chorobowe w postaci rdzawobrunatnych, podłużnych plam widoczne są na górnej stronie liści. Silny rozwój choroby powoduje żółknięcie, zasychanie a w konsekwencji zamieranie liści. Choroba przenoszona jest z resztkami pożniwnymi oraz przez wiatr i deszcz.
• Rdza żółta -  Wywoływana jest przez grzyb Puccinia striiformis. Objawy choroby w postaci żółtych i pomarańczowych zarodników, występujących na liściach można zaobserwować najczęściej w maju i czerwcu. Charakterystycznym objawem są również silne skupiska choroby w łanie tzw. gniazda. Straty w plonie pszenicy zarażonej rdzą mogą sięgać nawet 70%. Wczesny wysiew, duże nasilenie rdzy w roku poprzednim oraz uprawa odmian podatnych sprzyja rozwojowi choroby.

Fungicydy, w skład których wchodzą: cyprokonazol, epoksykonazol, tebukonazol azoksystrobina oraz pikoksystrobina skutecznie zwalczają rdze zbóż.

Septorioza paskowana liści 

Powodowana przez grzyb Mycosphaerella graminicola. Pierwszymi objawami choroby są owalne lub wydłużone, jasnozielone plamy, które z czasem staja się jasnobrunatne. Na plamach między nerwami liści można zaobserwować czarne punkty (piknadia). Grzyb infekuje głównie liście, ale zmiany chorobowe występują również na pochwach liściowych oraz źdźbłach. W trakcie trwania sezonu wegetacyjnego choroba przenosi się z dolnych liści na górne. Źródłem infekcji są resztki pożniwne. Choroba poraża łan pszenicy poprzez krople deszcz i rozwija się w szerokim zakresie temperatur i przy wysokiej wilgotności powietrza. Chemiczne metody zwalczania septoriozy paskowanej liści opierają się na stosowaniu: protiokonazolu, cyprodynilu, boskalidu, biksafenu oraz tebukonazolu. 

Fuzarioza kłosów 

Sprawcą choroby są grzyby z rodzaju Fusarium (F. avenaceum, F. culmorum, F. equiseti, F. graminearum, F. poae). Choroba stanowi duże zagrożenie dla wielu zbóż, szczególne dla pszenicy. Powoduje straty w plonie 5 – 60% oraz pogorszenie jakości ziarna. Ziarno zainfekowane przez chorobę stanowi źródło silnie trujących dla ludzi i zwierzą mikotoksyn. Pierwsze objawy fuzariozy kłosów pojawiają się w fazie dojrzałości mlecznej w postaci białoróżowych plam. W sytuacji wysokiej presji choroby następuje całkowite bielenie kłosa. Zainfekowane ziarno staje się pomarszczone, różowe i niezdolne do kiełkowania. Fuzarioza kłosów przenoszona jest przez resztki pożniwne wiatr i deszcz oraz materiał siewny. W zwalczaniu choroby przeważnie stosuje się substancje aktywne z grupy triazolów. Najlepsze efekty daje połączenie dwóch substancji z tej grupy chemicznej np. tebukonazolu z metkonazolem, wysoka skuteczność ochrony gwarantuje również połączenie tebukonazolu z prochlorazem. Ważne jest, by zabieg ochrony w przypadku fuzariozy kłosów wykonać w fazie kwitnienia pszenicy.